منظور از "پيشينيان"و"متاخران"كيانند؟(درآيه24 سوره حجر)

(وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُستَقْدِمِينَ مِنكُمْ وَ لَقَدْ عَلِمْنَا المْستَئْخِرِينَ)
درتفسير آيه "و لقد علمنا المستقدمين منكم و لقد علمنا المستاخرين" مفسران احتمالات زيادى داده اند مرحوم طبرسى در مجمع البيان شش  احتمال و قرطبى هشت احتمال،و ابو الفتوح رازى حدود ده احتمال ذكر كرده است،ولى بررسى دقيق آنها نشان مى دهد كه همه را مى توان در يك تفسير واحد جمع كرد زيرا:كلمه (مستقدمين)و (مستاءخرين) معنى وسيعى دارد كه هم شامل پيشگامان و متاءخران در زمان مى شود،و هم شامل پيشگامان در اعمال خير،و يا جهاد و مبارزه با دشمنان حق،و يا حتى صفوف نماز جماعت،و مانند اينها.و با توجه به اين معنى جامع،تمام احتمالاتى را كه در تقدم و تاخر در آيه بالا داده اند مى توان جمع كرد و پذيرفت.در حديثى مى خوانيم كه پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم) تاكيد فراوانى در زمينه شركت در صف اول نماز جماعت فرمود، و گفت:(خداوند و فرشتگان درود مى فرستند بر آنهائى كه پيشگامند در اين صفوف) و به دنبال اين تاكيد مردم براى شركت در صف اول فشار آوردند،قبيله بنام (بنى عذره ) بودند كه خانه هايشان از مسجد دور بود گفتند ما خانه هايمان را مى فروشيم و خانه هائى نزديك مسجد پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) خريدارى مى كنيم تا به صف اول برسيم،آيه فوق نازل شد (و به آنها گوشزد كرد كه خدا نيات شما را مى داند حتى اگر در صف آخر قرار گيريد چون تصميم بر اين داريد كه در صف اول باشيد پاداش نيت خود را خواهيد داشت).مسلم است كه محدوديت اين شاءن نزول هرگز سبب محدوديت مفهوم وسيع آيه نخواهد شد.
 منبع:

تفسير نمونه ج11ص64