«فدك» يكى از دهكده هاى آباد اطراف «مدينه» در حدود 140 كيلومترى نزديك «خيبر» بود، كه در سال هفتم هجرت كه قلعه هاى «خيبر» يكى پس از ديگرى در برابر رزمندگان اسلام سقوط كرد، و قدرت مركزى يهود در هم شكست ساكنان «فدك» از در صلح و تسليم در برابر پيامبر(صلى الله عليه وآله) در آمدند، و نيمى از زمين و باغهاى خود را به آن حضرت واگذار كردند، و نيم ديگرى را براى خود نگه داشتند و در عين حال كشاورزى سهم پيامبر(صلى الله عليه وآله) را نيز بر عهده گرفتند و در برابر زحماتشان حقى از آن مى بردند.
با توجه به آيه «فىء» در سوره حشر، اين زمين مخصوص پيغمبر گرامى اسلام(صلى الله عليه وآله) بود و مى توانست در مورد خودش يا مصارف ديگرى كه در آيه 7 همين سوره اشاره شده مصرف كند، لذا پيامبر(صلى الله عليه وآله) آن را به دخترش «فاطمه»(عليها السلام)بخشيد، و اين سخنى است كه بسيارى از مورخان و مفسران شيعه و اهل سنت به آن تصريح كرده اند، از جمله در تفسير «درّ المنثور» از «ابن عباس» نقل شده هنگامى كه آيه «وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ»(1) نازل شد، پيامبر(صلى الله عليه وآله)«فدك» را به فاطمه بخشيد «أَقْطَعَ رَسُولُ اللّهِ فاطِمَةَ فَدَكاً».
و در كتاب «كنز العمال» كه در حاشيه «مسند احمد» آمده در مسأله صله رحم از «ابو سعيد خدرى» نقل شده هنگامى كه آيه فوق نازل شد، پيامبر(صلى الله عليه وآله)فاطمه(عليها السلام)را خواست و فرمود: يا فاطِمَةُ لَكِ فَدَكٌ: «اى فاطمه! فدك از آن تو است».
«حاكم نيشابورى» نيز در تاريخش، همين معنى را آورده است.
«ابن ابى الحديد» نيز در «شرح نهج البلاغه» داستان فدك را به طور مشروح ذكر كرده و همچنين كتب فراوان ديگر.
ولى، بعد از پيامبر(صلى الله عليه وآله) كسانى كه وجود اين قدرت اقتصادى را در دست همسر على(عليه السلام)مزاحم قدرت سياسى خود مى ديدند، و تصميم داشتند ياران على(عليه السلام) را از هر نظر منزوى كنند، به بهانه حديث مجعول «نَحْنُ مَعاشِرَ الأَنْبِياءِ لانُوَرِّثُ» آن را مصادره كردند، و با اين كه فاطمه(عليها السلام) رسماً متصرف آن بود و كسى از «ذو اليد» مطالبه شاهد و بيّنه نمى كند، از او شاهد خواستند، حضرت(عليه السلام)نيز اقامه شهود كرد كه پيغمبر(صلى الله عليه وآله) شخصاً «فدك» را به او بخشيده، اما با اين همه اعتنا نكردند، در دورانهاى بعد هر يك از خلفاء كه مى خواستند تمايلى به اهل بيت نشان دهند، «فدك» را به آنها باز مى گرداندند، اما چيزى نمى گذشت كه ديگرى آن را مجدداً مصادره مى كرد! و اين عمل بارها در زمان خلفاى «بنى اميه» و «بنى عباس» تكرار شد.
داستان «فدك» و حوادث گوناگونى كه در رابطه با آن در صدر اسلام و دورانهاى بعد روى داد، از دردناكترين و غم انگيزترين و در عين حال عبرت انگيزترين فرازهاى تاريخ اسلام است، كه مستقلاً بايد مورد بحث و بررسى دقيق قرار گيرد تا از حوادث مختلف تاريخ اسلام پرده بردارد.
قابل توجه اين كه: محدث اهل سنت «مسلم بن حجاج نيشابورى» در كتاب معروفش «صحيح مسلم» داستان مطالبه فاطمه(عليها السلام) «فدك» را از خليفه اول مشروحاً آورده و از «عايشه» نقل مى كند كه: بعد از امتناع خليفه از تحويل دادن «فدك»، فاطمه(عليها السلام) از او قهر كرد و تا هنگام وفات يك كلمه با او سخن نگفت.(2)
منبع:

1 ـ روم، آيه 38.
2. تفسير نمونه، جلد 23، صفحه 520.