در خصوص پيشينه و چگونگي شكل گيري دو گروه از مسلمانان به عنوان: شيعه و سني اختلاف نظر وجود دارد. برخي عقيده دارند كه عامل مهم پيدايش شيعه سياسي بوده كه عبارت است از: خلافت و رهبري. برخي از مسلمانان عقيده دارند كه پيامبر(ص) بعد از خود كسي را به عنوان رهبر تعيين نكرد و عملاً انتخاب رهبري به مردم واگذار شد. از اين گروه به عنوان اهل سنت ياد مي شود. اين گروه امام علي(ع) را به عنوان خليفة بلافصل پيامبر نمي شناسند.

برخي از مسلمانان عقيده دارند كه پيامبر اسلام(ص) نسبت به رهبري جهان اسلام بي اعتنا نبود و بعد از خود علي(ع) را به عنوان رهبر تعيين نمود. اين عده به اين دليل خود را پيرو علي(ع) دانسته و جانشيني بلافصل علي(ع) را قبول دارند كه به عنوان شيعه ياد مي شوند.[1] علامه طباطبايي مي نويسد: "شيعه كه در اصل به معناي پيرو مي باشد به كساني گفته مي شود كه جانشيني پيغمبر اكرم(ص) را حق اختصاصي خانوادة رسالت مي دانند و در معارف اسلام پيرو مكتب اهل بيت مي باشند".[2]

در اين جا بيان اين نكته ضروري است كه عنوان شيعه علي(ع) قبل از جريان غدير نيز وجود داشته و حتي در برخي روايات بدان تصريح شده است؛ پيامبر(ص) فرمود: "عليّ و شيعته الفائزون يوم القيامة".[3]

اولين اسمي كه در زمان رسول خدا پيدا شد "شيعه" بود كه سلمان و ابوذر و مقداد و عمار به اين اسم مشهور شدند.[4] البته برخي عقيده دارند كه عنوان شيعه از جنگ جمل آغاز شد.[5]

منبع:

[1] غلامحسين مصاحب، دايره المعارف فارسي، واژة "شيعه".

[2] شيعه در اسلام، ص 23؛ غلام حسين مصاحب، دايره المعارف فارسي، واژة ‌شيعه.

[3] بحارالانوار، ج 39، ص268؛ اعيان الشيعه، ج1، ص 19 - 20.

[4] شيعه در اسلام، ص 25.

[5] اعيان الشيعه، ج 1، ص 20.