نقش آمار در ارائه سيماى روشن تر از هر موضوع و حادثه ، غير قابل انكار است . ليكن در حادثه كربلا و مسائل قبل و بعد از آن ، با توجّه به اختلاف نقلها و منابع ، نمى توان در بسيارى از جهات ، آمار دقيق و مورد اتّفاق ذكر كرد و آنچه نقل شده ، گاهى تفاوتهاى بسيارى با هم دارد. در عين حال بعضى از مطالب آمارى ، حادثه كربلا را گوياتر مى سازد. به همين دليل به ذكر نمونه هايى از ارقام و آمار مى پردازيم : 

مدّت قيام امام حسين عليه السّلام از روز امتناع از بيعت با يزيد، تا روز عاشورا 175 روز طول كشيد: 12 روز در مدينه ، 4 ماه و 10 روز در مكّه ، 23 روز بين راه مكّه تا كربلا و 8 روز در كربلا (2 تا 10 محّرم ).

منزلهايى كه بين مكّه تا كوفه بود و امام حسين آنها را پيمود تا به كربلا رسيد 18 منزل بود (معجم البلدان ).

فاصله منزلها با هم سه فرسخ و گاهى پنج فرسخ بود.

منزلهاى ميان كوفه تا شام 14 منزل بود كه اهل بيت را درحال اسارت از آنها عبور دادند.

نامه هايى كه از كوفه به امام حسين عليه السّلام در مكّه رسيد و او را دعوت به آمدن كرده بودند 12000 نامه بود (طبق نقل شيخ مفيد).

بيعت كنندگان با مسلم بن عقيل در كوفه 18000 نفر، يا 25000 نفر و يا 40000 نفر گفته شده است .

شهداى كربلا از اولاد ابى طالب كه نامشان در زيارت ناحيه آمده است 17 نفر. شهداى كربلا از اولاد ابى طالب كه نامشان در زيارت ناحيه نيامده 13 نفر. سه نفر هم كودك از بنى هاشم شهيد شدند، جمعا 33 نفر. اين افراد به اين صورت اند: امام حسين عليه السّلام 1 نفر، اولاد امام حسين 3 نفر، اولاد على عليه السّلام 9 نفر، اولاد امام حسن 4 نفر، اولاد عقيل 12 نفر، اولاد جعفر 4 نفر.

غير از امام حسين عليه السّلام و بنى هاشم ، شهدايى كه نامشان در زيارت ناحيه مقدّسه و برخى منابع ديگر آمده است 82 نفرند. غير از آنان ، نام 29 نفر ديگر در منابع متاءخّرتر آمده است .

جمع شهداى كوفه از ياران امام 138 نفر. تعداد 14 نفر از جمعِ اين جناح حسينى ، غلام بوده اند.

شهدايى كه سرهايشان بين قبايل تقسيم شد و از كربلا به كوفه بردند 78 نفر بودند. تقسيم سرها به اين صورت بود: قيس بن اشعث ، رئيس بنى كنده 13 سر، شمر رئيسِ هوازِن 12 سر، قبيله بنى تميم 17 سر، قبيله بنى اسد 16 سر، قبيله مِذْحَج 6 سر، افراد متفرقه از قبايل ديگر 13 سر.

سيدالشهدا هنگام شهادت 57 سال داشت .

شركت كنندگان در اسب تاختن بر بدن امام حسين 10 نفر بودند. ( بدن امام ).

تعداد سپاه كوفه 33 هزار نفر بودند كه به جنگ امام حسين آمدند. آنچه در نوبت اوّل آمد تعداد 22 هزار بودند به اين صورت : عمر سعد با 6000، سنان با 4000، عروة بن قيس با 4000، شمر با 4000، شبث بن ربعى با 4000. آنچه بعدا اضافه شدند: يزيدبن ركاب كلبى با 2000، حصين بن نمير با 4000، مازنى با 3000، نصر مازنى با 2000 نفر.
َسيد الشهداء روز عاشورا براى 10 نفر مرثيه خواند و در شهادتشان سخنانى فرمود و آنان را دعا، يا دشمنان آنان را نفرين كرد. اينان عبادتند از: على اكبر، عباس ، قاسم ، عبداللّه بن حسن ، عبداللّه طفل شيرخوار، مسلم بن عوسجه ، حبيب بن مظاهر، حرّبن يزيد رياحى ، زهيربن قين و جَون . و در شهادت دو نفر بر آنان درود و رحمت فرستاد: مسلم وهانى .

امام حسين عليه السّلام بر بالين 7 نفر از شهدا پياده رفت : مسلم بن عوسجه ، حرّ، واضح رومى ، جون ، عباس ، على اكبر، قاسم .

سر سه شهيد را روز عاشورا به جانب امام حسين عليه السّلام انداختند: عبداللّه بن عُمير كلبى ، عَمروبن جناده ، عابس بن ابى شبيب شاكرى .

سه نفر را روز عاشورا قطعه قطعه كردند: على اكبر، عباس ، عبدالرحمن بن عمير.

مادر 9 نفر از شهداى كربلا در روز عاشورا حضور داشتند و شاهد شهادت پسر بودند: عبداللّه بن حسين كه مادرش رباب بود، عون بن عبداللّه جعفر، مادرش زينب ، قاسم بن حسن مادرش رمله ، عبداللّه بن حسن مادرش بنت شليل جيليّه ، عبداللّه بن مسلم مادرش رقيه دختر على عليه السّلام ، محمدبن ابى سعيدبن عقيل ، عمروبن جناده ، عبداللّه بن وهب كلبى مادرش ام وهب ، على اكبر (بنا به نقلى مادرش ليلى ، كه ثابت نيست ).

5 كودك نابالغ در كربلا شهيد شدند: عبداللّه رضيع شيرخوار امام حسين ، عبداللّه بن حسن ، محمدبن ابى سعيدبن عقيل ، قاسم بن حسن ، عمرو بن جناده انصارى .

5 نفر از شهداى كربلا، از اصحاب رسول خدا بودند: انس بن حرث كاهلى ، حبيب بن مظاهر، مسلم بن عوسجه ، هانى بن عروه ، عبداللّه بن بقطر عميرى .

در ركاب سيدالشهداء، تعداد 15 غلام شهيد شدند: نصر و سعد (از غلامان على عليه السّلام )، مُنجح (غلام امام مجتبى عليه السّلام )، اسلم و قارب (غلامان امام حسين عليه السّلام ) حرث غلام حمزه ، جون غلام ابوذر، رافع غلام مسلم ازدى ، سعد غلام عمر صيداوى ، سالم غلام بنى المدينه ، سالم غلام عبدى ، شوذب غلام شاكر، شيب غلام حرث جابرى ، واضح غلامِ حرث سلمانى . اين 14 نفر در كربلا شهيد شدند. سلمان غلام امام حسين عليه السّلام ، كه آن حضرت او را به بصره فرستاد و آنجا شهيد شد.

2 نفر از ياران امام حسين عليه السّلام روز عاشورا اسير و شهيد شدند: سواربن منعم و موقع بن ثمامه صيداوى .

4 نفر از ياران امام دركربلا پس از شهادت آن حضرت به شهادت رسيدند:سعد بن حرث وبرادرش ابوالحتوف ، سويد بن ابى مطاع (كه مجروح بود) ومحمد بن ابى سعيدبن عقيل .

7 نفر در حضور پدرشان شهيد شدند: على اكبر، عبداللّه بن حسين ، عمروبن جناده ، عبداللّه بن يزيد، عبيداللّه بن يزيد، مجمع بن عائذ، عبدالرحمن بن مسعود.

5 نفر از زنان از خيام حُسينى به طرف دشمن بيرون آمده و حمله يا اعتراض كردند: كنيز مسلم بن عوسجه ، امّ وهب زنِ عبداللّه كلبى ، مادر عبداللّه كلبى ، زينب كبرى ، مادر عمرو بن جناده .

زنى كه در كربلا شهيد شد مادر وهب (همسر عبداللّه بن عمير كلبى ) بود.

زنانى كه در كربلا بودند: زينب ، امّ كلثوم ، فاطمه ، صفيه ، رقيّه ، ام هانى (اين 6 نفر از اولاد اميرالمؤ منين بودند) فاطمه و سكينه (دختران سيدالشهدا) رباب ، عاتكه ، مادر محسن بن حسن ، دختر مسلم بن عقيل ، فضه نوبيّه ، كنيز خاصّ حسين ، مادر وهب بن عبداللّه .

منبع:فرهنگ عاشورا/جواد محدثي/آمار نهضت كربلا