معاويه براى پيشبرد اهداف خويش عقيده جبر را ميان مسلمانان ترويج مى کرد. نقل شده است که معاويه مى گفت: «عمل و کوشش هيچ نفعى ندارد، چون همه کارها به دست خداوند است».

اين سخن معاويه نه از روى اعتقاد، بلکه براى تحميل خلافت خود بر مردم بود; چنان که از او نقل شده است که مى گفت:
«هذِهِ الْخِلافَةُ أَمْرٌ مِنَ اللّهِ وَ قَضاءٌ مِنْ قَضاءِ اللّهِ»; (خلافت من يکى از فرمان هاى خداست و از قضا و قدر پروردگار مى باشد!).
در واقع ترويج اين عقيده براى جلوگيرى از اعتراض و قيام مردم بود. بدين معنا که آنچه امروز اتّفاق مى افتد، خواست خداست و مقاومت در برابر قضا و قَدَر الهى بى فايده است.
معاويه با اين ترفند، بذر سستى و بى اثر بودن تلاش هاى معترضانه را در جامعه منتشر مى ساخت و آن ها را وادار به پذيرش کارهاى خلاف خويش مى کرد.

منبع:

گرد آوري از کتاب: عاشورا ريشه ها، انگيزه ها، رويدادها، پيامدها، زير نظر آيت الله مکارم شيرازي، ص178.