سوره مائده آخرين سوره مفصلى است كه بر پيامبر صلى‏الله‏ عليه‏ و‏آله نازل شده و در بردارنده آيه إكمال و آيه تبليغ و آيه ولايت مى‏باشد كه بعد از حجة‏الوداع نازل شده است. مرحوم علامه طباطبائى مى‏نويسد: «اهل حديث اتفاق‏ نظر دارند بر اين‏كه سوره مائده آخرين سوره مفصلى است كه در اواخر عمر رسول خدا بر وى نازل شده است.»و عياشى در تفسير خود از على عليه‏ السلام روايت مى‏كندكه فرمود: «آخرين سوره‏ اى كه‏ بررسول‏ خدا نازل شد، سوره مائده بود. و ازامام‏ باقر عليه‏ السلام ازامام‏ على عليه‏ السلام روايت‏ كرده است كه: سوره‏ مائده سه‏ ماه‏ پيش از رحلت پيامبراكرم صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏آله نازل شد.

اگر ما به اين قسمت از آيه سوم سوره مائده دقت كنيم كه مى‏فرمايد: «ذلكم فسقٌ... فمن اضطرّ... فان الله غفورٌ رحيم»، متوجه مى‏شويم كه اين قسمت يك جمله كامل است و معناى خود را به خوبى مى‏رساند و براى افاده معنا به آن قسمتى كه در وسط كلام آمده است، احتياجى ندارد. در وسط اين آيه، آيه اكمال آمده است كه مى‏فرمايد: «اليوم يئس الّذين كفروا من دينكم...»؛ امروز كسانى كه كافر شده‏ اند از كارشكنى در دين شما نوميد گرديده‏ اند. پس از ايشان نترسيد و از من بترسيد. امروز دين شما را برايتان كامل ونعمت خود را بر شما تمام گردانيدم. و اسلام را براى شما به عنوان آيين برگزيدم.

بنابراين، فهميده مى‏شود كه اين كلام، جمله معترضه‏اى است كه در وسط اين آيه قرار داده شده است و آيه براى رساندن معنا و دلالت خود هيچ احتياجى به آن ندارد. البته فرقى نمى‏كند كه بگوييم: آيه از همان ابتدا به همين صورت نازل شده و اين جمله معترضه در آن قرار داشته و يا اين‏كه بگوييم: اين قسمت در زمان ديگرى نازل شده و هنگام تأليف در وسط اين آيه قرار داده شده است. يا اين‏كه بگوييم خود پيامبراكرم صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏آله به كاتبان وحى دستور داده است كه اين جمله معترضه را در وسط اين آيه قرار دهند، اگرچه از جهت معنا و زمان نزول باهم اختلاف دارند. چنان‏كه سيوطى اين مطلب را در الدر المنثور به نقل از شعبى روايت كرده است: وقتى آيه «اليوم اكملت لكم دينكم» نازل شد، رسول خدا صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏آله در عرفه بود و از آن‏جا كه اين آيه اعجاب حضرت صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏آله را برانگيخت، دستور داد كه آن را در ابتداى سوره قرار دهند.»

منبع:

ازمدينه تاغدير/محمدهادي يوسفي غروي

ترجمه وتلخيص :حسين علي عربي