يکي از  شخصيّت هاى بزرگ اسلامى که توسّط معاويه به شهادت رسيد، جناب «عمرو بن حَمِق خُزاعى» است.

وى از اصحاب رسول گرامى خدا(صلى الله عليه وآله) بود و مطابق نقل محدّثان و مورّخان روزى با مقدارى شير رسول خدا(صلى الله عليه وآله) را سيراب کرد، آن حضرت در حقّ وى چنين دعا کرد: «اَللّهُمَّ مَتِّعْهُ بِشَبابِهِ»; (خدايا او را از جوانى اش بهره مند ساز!) عمرو نيز به برکت اين دعا، هشتاد سال بر او گذشت، ولى موى سپيدى در سر و رويش ديده نشد.
وى از شيعيان خاصّ اميرمؤمنان(عليه السلام) بود. امام کاظم(عليه السلام) هنگامى که حواريّون و ياران ويژه اميرمؤمنان(عليه السلام) را بر مى شمارد، از عمرو بن حمق نيز نام مى برد.
اميرمؤمنان(عليه السلام) در جنگ صفّين پس از اعلام آمادگى و وفادارى خالصانه عمرو، به وى فرمود:
«لَيْتَ أَنَّ فِي جُنْدِي مِائَةٌ مِثْلُکَ»; (کاش در ميان لشکريانم يکصد نفر همانند تو بودند.)
عمرو بن حمق به سبب عشق و ارادت به على(عليه السلام) مورد بُغض معاويه قرار داشت، تا آن که معاويه در زمان خلافت خويش، وى را مورد تعقيب قرار داد. عمرو از شهر خويش گريخت; ولى معاويه با وقاحت تمام همسرش «آمنه» را به مدّت دو سال در زندان دمشق حبس کرد، تا آن که عمّال معاويه عمرو را در منطقه «موصل» دستگير کردند; و او را به طرز فجيعى به شهادت رساندند و سرش را براى زياد و او نيز براى معاويه فرستاد!
مورّخان نوشته اند: نخستين سرى که در اسلام شهر به شهر گردانده شد، سرِ «عمرو بن حمق خُزاعى» بود!
ابن سعد در طبقات به نقل از شعبى (از بزرگان تابعين) مى نويسد: «أَوَّلُ رَأْس حُمِلَ فِى الاِسْلامِ رَأْسُ عَمْرِو بْنِ الحَمِقِ».
به دستور معاويه سر بريده «عمرو» براى همسرش در زندان فرستاده شد. مأموران سنگدل حاکم شام، سر آن شهيد را به دامن آمنه انداختند و آمنه نيز کلماتى آتشين و با حزن و اندوه در فراق شوهرش بيان کرد.
امام حسين(عليه السلام) در نامه اش به معاويه به شهادت عمروبن حمق اشاره کرده و از آن بزرگمرد به عظمت ياد مى کند و مى فرمايد:
«أَوَ لَسْتَ بِقاتِلِ عَمْرِو بْنِ الْحَمِقِ، اَلَّذِي أَخْلَقَتْ وَ أَبْلَتْ وَجْهَهُ الْعِبادَةُ»; (آيا تو قاتل عمروبن حمق نيستى; همان مردى که کثرت عبادت چهره اش را فرسوده کرده بود).
آرى; معاويه با کشتن شيعيان على(عليه السلام) به ويژه افراد بانفوذ و ايجاد ترس و وحشت ميان آنان، در پى انتقام از اميرمؤمنان على(عليه السلام) و در واقع انتقام از اسلام راستين برآمد، تا بتواند به «خطّ اموى» استحکام بيشترى ببخشد و راه را براى خودکامگى هايش هموارتر سازد.

منبع:

عاشورا ريشه ها، انگيزه ها، رويدادها، پيامدها، زير نظر آيت الله مکارم شيرازي، ص193.

[