با مراجعه به منابع تاريخى، مى‏ توان زنده ماندن عده‏ اى را به دست آورد، در دو بخش بنى هاشم و اصحاب ديگر معرفى مى ‏كنيم:

يك. بنى هاشم:

1. امام سجاد(ع) 2. حسن بن حسن معروف به حسن مثنّى‏ او در روز عاشورا در حالى‏كه مجروح بود، اسير شد و در حالى‏كه اسماء بن خارجه قصد كشتن او را داشت، عمربن سعد نگذاشت كشته شود. او با فاطمه دختر امام حسين(ع) ازدواج كرد و در 35 سالگى دار فانى را وداع گفت. او مدتى متولى اوقاف و صدقات حضرت على(ع) بود. حسن بن حسن پدر عبدالله بن حسن (معروف به عبدالله محض)، پدر محمد بن عبدالله (معروف به نفس زكيه) است و به جهت آنكه اولين علوى‏اى بود كه از پدر و مادر علوى به دنيا آمده بود، به اين لقب ملقب شد. 3. زيد بن حسن(ع) او نيز از فرزندان امام حسن(ع) بود كه بعضى منابع، گزارش حضور او را در كربلا ذكر كرده ‏اند. او مدّت نود سال زيست و از بزرگان بنى‏ هاشم به حساب مى‏ آمد كه مدّت‏ها متولّى صدقات پيامبر اكرم(ص) بود..4.عمرو (عمر) بن حسن(ع) گزارش حضور او در كربلا و زنده ماندنش پس از اين واقعه در بعضى از منابع ذكر شده است. 5. محمد بن عقيل‏ 6. قاسم بن عبدالله بن جعفر.

دو. اصحاب ديگر: 1. عقبة بن سمعان‏ او غلام رباب همسر امام حسين(ع) بود كه در روز عاشورا اسير گرديد و به نزد عمر بن سعد برده شد. هنگامى كه عمر شنيد او برده است، دستور آزادى او را داد. 2. ضحاك بن عبدالله مشرقى‏ او با امام حسين(ع) چنين شرط كرده بود: تا مادامى كه آن حضرت يار و ياورى دارد، در كنار او باشد و هنگامى كه امام(ع) تنها شد، بتواند آن حضرت را ترك كند. از اين رو در روز عاشورا و در آخرين لحظات به نزد امام(ع) آمد و شرط خود را يادآور شد. امام(ع) او را تصديق كرده اما پرسيد: چگونه خود را نجات مى‏دهى؟ سپس فرمود: اگر بتوانى خود را نجات دهى، از نظر من مانعى ندارد. او پس از شنيدن اين سخن، سوار بر اسب خود شد و با جنگ و كشتن دو نفر از سپاه دشمن و شكافتن صف آنها، توانست به طور معجزه‏ آسا خود را نجات دهد. مورخان بعدها از او به عنوان يكى از راويان حوادث مختلف عاشورا بهره بردند. 3. غلام عبدالرحمن بن عبدالله انصارى‏ او در صحنه كربلا حضور داشته و ناقل برخى از روايات بوده است. او مى‏ گويد: هنگامى كه ديدم ياران كشته شدند، من از صحنه فرار كرده و خود را نجات دادم. 4. مرقع بن ثمامة اسدى‏ 5. مسلم بن رباح مولى على‏ .

همان‏گونه كه ذكر شد، تعداد فراوانى از روايات واقعه كربلا كه در كتاب‏هاى تاريخى به يادگار مانده، با واسطه يا بى ‏واسطه از اين افراد نقل شده است.

منبع:

پرسشها وپاسخهاي دانشجويي /ويژه محرم/پرسش12 ص70