شعار «هَيْهاتَ مِنَّا الذِّلَّةَ»(1) و همچنين كلام ماندگار «وَاللهِ لاَ أُعْطِيكُمْ بِيَدِي إِعْطاءَ الذَّلِيلِ، وَ لاَ أَفِرُّ فَرارَ الْعَبيدِ»; (به خدا سوگند نه به شما دست ذلّت مى دهم و نه همچون بردگان فرار خواهم كرد)(2) براى هميشه بر تارك تاريخ مى درخشد!

ابن ابى الحديد معتزلى در كتاب خود ـ به مناسبت شرح خطبه 51 نهج البلاغه ـ بحثى را با عنوان «أُباةُ الضَّيْمِ وَ أَخْبارُهُمْ» (سرگذشت ستم ناپذيران) مطرح مى كند و جمعى از ستم ناپذيران را در تاريخ اسلام نام مى برد. وى در ابتداى اين بحث مى نويسد:«سَيِّدُ أَهْلِ الاْباءِ الَّذي عَلَّمَ النّاسَ الْحَمِيَّةَ وَ الْمَوْتَ تَحْتَ ظِلالِ السُّيُوفِ،إِخْتِياراً لَهُ عَلَى الدَّنِيَّةِ، أَبُوعَبْدِاللهِ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِىِّ بْنِ أَبِي طالِب عَلَيْهِمَا السَّلامُ;عُرِضَ عَلَيْهِ الاْمانُ وَ أَصْحابُهُ فَأَنِفَ مِنَ الذُّلِّ»;(بزرگ و پيشواى ستم ناپذيران جهان كه درس غيرت و برگزيدن مرگ درسايه شمشيرها را بر ذلّت و خوارى به مردم جهان داد،حسين بن على(عليهما السلام)بود.بر او و يارانش امان عرضه كردند،ولى آنان تن به ذلّت ندادند).(3)نه تنها امام حسين(عليه السلام) بلكه تمام يارانى كه با او در عاشوراى61 هجرى كشته شدند،در اوجى از عزّت نفس و نستوهى شربت شهادت را نوشيدند.ردّ امان نامه «شمر» توسّط حضرت ابوالفضل العباس(عليه السلام)(4) نمونه اى از اين حقيقت است.دشمن بدن هاى آنان را مثله و قطعه قطعه كرد،ولى نتوانست از عزّت و سربلندى و عظمت روحى آنان چيزى بكاهد. آن شاعر عرب چه زيبا اين حقيقت را ترسيم كرده است:«قَدْ غَيَّرَ الطَّعْنُ مِنْهُمْ كُلَّ جارِحَة *** إِلاَّ الْمَكارِمَ فِي أَمْن مِنَ الْغِيَرِ»(ضربه ها (ى نيزه و شمشير) تمام بدن آنان را دگرگون ساخت; ولى عظمت روحى و بزرگوارى آنان را هرگز دستخوش تغيير نكرد).

منبع:

(1) . احتجاج طبرسى، ج 2، ص 99.

(2) . ارشاد مفيد، ص 450.

(3) . شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج 3، ص 249.

(4) . ارشاد مفيد، ص 440.

كتاب عاشورا ريشه ها، انگيزه ها، رويدادها، پيامدها، زير نظر آيت الله العظمي مكارم شيرازي، ص32.