معاويه براى پيشبرد اهداف خويش و تثبيت حكومت اموى و محو تدريجى آثار اسلام، نياز به انجام مقدّمات و ايجاد بسترهاى مناسب فرهنگى داشت. او مى بايست فرهنگ جديدى را از اسلام به جامعه اسلامى عرضه كند، تا در پرتو آن، امور سياسى خود را پيش ببرد. از اين رو، دست به حركات مختلف و شگردهاى گوناگونى زد كه از آن جمله جلوگيرى از تفسير قرآن بود. محو ظاهرى الفاظ قرآن در جامعه اسلامى براى معاويه ممكن نبود، ولى از آن جا كه وجود قرآن با تفسير صحيح و فهم درست آيات آن، مانع خودكامگى هاى او بود، از دانشمندان امّت اسلامى مى خواهد از تفسير و تأويل صحيح آن بپرهيزند. ماجراى گفتگوى معاويه با ابن عبّاس در اين زمينه شنيدنى است:

در سفرى كه معاويه در ايّام خلافت خويش به مدينه داشت، به ابن عبّاس برخورد كرد، وقتى كه او را ديد، گفت: اى ابن عبّاس! ما به همه سرزمين اسلامى نامه نوشتيم كه كسى حق ندارد از مناقب على و خاندانش چيزى را نقل كند پس تو نيز زبانت را نگه دار و چيزى مگو!
ابن عبّاس گفت: آيا ما را از خواندن قرآن نهى مى كنى؟
معاويه گفت: هرگز!
ابن عبّاس گفت: پس ما را از تفسير و تأويل آن باز مى دارى؟
معاويه گفت: آرى!
ابن عبّاس: بنابراين ما فقط بايد قرآن بخوانيم، ولى از مقصود آن چيزى نپرسيم!
آنگاه ادامه داد: كدام يك بر ما واجب تر است، خواندن قرآن، يا عمل كردن به آن؟
معاويه: عمل به قرآن!
ابن عبّاس: چگونه به قرآن عمل كنيم در حالى كه نمى دانيم خدا چه امرى را قصد كرده است (بنابراين، بدون فهم آيات نمى شود به آن عمل كرد).
معاويه: اشكالى ندارد، شما تأويل و تفسير آيات را از كسانى بپرسيد كه مطابق تفسير و تأويل تو و اهل بيت تو تفسير نمى كنند!
ابن عبّاس: قرآن بر اهل بيت ما (رسول خدا و خاندان پاكش(عليهم السلام)) نازل شده است، آنگاه تفسير آن را از آل ابوسفيان بپرسيم؟!...
معاويه كه پاسخى نداشت با نهايت گستاخى به ابن عبّاس گفت:
قرآن بخوانيد و تفسيرش كنيد; ولى آنچه را كه از آيات قرآن درباره شما (اهل بيت رسول خدا(عليهم السلام)) نازل شده است را روايت نكنيد; و غير آن را براى مردم نقل كنيد...
آنگاه افزود: اگر ناچار از نقل چنين آياتى مى باشى، آن را پنهانى نقل كن كه كسى آن را آشكارا از شما نشنود.
معاويه نمى خواست مردم از حقايق قرآن مخصوصاً آنچه مربوط به اهل بيت(عليهم السلام) بود، آگاه شوند; وى به دنبال تفسير قرآن و بيان مصاديق و شأن نزول آيات مطابق «تفسير اموى» بود! و حتّى بيان آن را از مردى همانند ابن عبّاس كه آشناى به تفسير و تأويل آيات است، بر نمى تافت; چرا كه آگاهى از حقايق قرآن، بزرگترين مانع خودكامگى هاى او و حكومت اموى بود و بهترين راه براى چنين هدفى، در جهل نگه داشتن مردم بود; همان گونه كه سال ها مردم شام را در بى خبرى از حقيقت قرآن و اسلام نگه داشت و حدّاكثر استفاده را از ناآگاهى آنان در پيشبرد مقاصد خويش برد.

منبع:

گرد آوري از كتاب: عاشورا ريشه ها، انگيزه ها، رويدادها، پيامدها، زير نظر آيت الله مكارم شيرازي، ص177.