سياست داخلي حكومت اميرالمومنين(ع) در امور بيت المال

امير المومنين على بن ابيطالب عليه السلام در دوران حكومت خود نه تنها اجازه نداد نزديكان و خويشاوندان او و يا جمعى فرو مايه و متملق به بهانه حمايت از وى و نزديكى به آن حضرت به حقوق ديگران تجاوز كرده و از اموال عمومى و بيت المال (اضافه بر حق مشروع و قانونى خود) بهره برداري كنند (تا جايي كه آن بزرگوار راضى نگرديد حتى براى برادر خود عقيل حق بيشتر و امتيازى بر ديگران قائل شود.) بلكه تصميم گرفت ثروت هاى فراوانى كه سابقا بر خلاف قانون از اموال عمومى جمع آورى شده بود، را به بيت المال بر گرداند. براى تامين اين هدف، در دومين روز حكومت خود چنين فرمود:
«الا ان كل قطيعة اقطعها [...] و كل مال اعطاه من مال الله فهو مردود فى بيت المال فان الحق القديم لا يبطله شيئى ولوو جدته قد تزوج به النساء و ملك به الاماء لرددته فان فى العدل سعة و من ضاق عليه العدل فالجور عليه اضيق»؛
يعنى آگاه باشيد هر قطعه زمين از اراضى عمومى مسلمين كه (بدون جهت ) آن را به ديگران بخشيده اند بايد به بيت المال برگردد. زيرا حق قديم را چيزى (حتى خواست حاكم ) باطل نمى گرداند. و اگر بوسيله آن اموال زنانى گرفته و يا كنيزانى را هم خريده باشند با اين حال آنها را به بيت المال بر مى گردانم. زيرا در عدل وسعت و گشايش است و آن كس كه عدل و داد در او ضيق و ناگوار آيد پس جور و ستم بر او ضيق تر و ناگوارتر باشد.
على عليه السلام شدت مراقبت خود را بر حفظ اموال عمومى و رعايت از بيت المال مسلمين تا جائى رسانيد كه به كارگزاران خود چنين مى نويسد:
«ادقوا اقلامكم و قاربوا بين سطور كم و احذ فوا عن فضولكم و اقصدوا قصد المعانى و اياكم و الا كثار فان اموال المسلمين لا تحتمل الاضرار»؛
يعنى نوك قلمها را باريك گردانيد و بين خطوط كمتر فاصله قرار دهيد و كلمات زائد و غير لازم را حذف كنيد و در هنگام نوشتن سعى نمائيد مقاصد و هدف را بنويسيد و بر حذر باشيد از آن كه در نوشتن زياده روى كنيد، زيرا اموال مسلمين نبايد دچار ضرر (و تلف) شود.
با در نظر گرفتن اين دو قسمت كه از اميرالمومنين (ع ) نقل شد، روشن مى شود كه آن حضرت از يك طرف مى خواهد اموالى را كه بر خلاف قانون و موازين اسلامى، سابقا از بيت المال مسلمين در اختيار كارگزاران حكومت و نزديكان و خويشاوندان خلفاي سابق قرار گرفته بود به بيت المال بر گرداند و از سوى ديگر براى حفظ آن اموال آن چنان دقت و مراقبت مى نمايد كه به همكاران و عمال خود مى نويسد، در نامه هاى رسمى خطوط را نزديك يكديگر بنويسيد و نوك قلمها را باريك نمائيد و از نوشتن كلمات زائد و غير لازم اجتناب كنيد. تا اموال عمومى و بيت المال (هر چند بسيار كم ) دچار ضرر و تلف نگردد، اين قسمتي از برنامه سياست داخلى حكومت امير المومنين على بن ابى طالب (ع) بود.
منبع:
درسى كه حسين عليه السلام به انسانها آموخت، شهيد سيد عبد الكريم هاشمى نژاد