يك بررسي نشان داده است كه روند مسلمان شدن ايرانيان از قرن نخست با كندي آغاز شده و به تدريج بر شدت آن‌ افزوده شده است‌. اين شدت‌، در قرن چهارم به اوج خود رسيده و تقريبا به جز برخي جمعيت‌هاي قومي مانند آشوري‌ها در غرب يا جوامع كوچك زرتشتي در يزد و شيراز، ساير مردم به اسلام گرويدند. اين بررسي بر اين اساس است كه اصولا اسامي عالمان ياد شده در چهار قرن نخست اسلامي‌، به ندرت نامي ايراني در آنها ديده ‌مي‌شود. يك نسب‌نامه تا قرن چهارم‌، معمولا از جد اول‌، با يك اسم ايراني آغاز مي‌شود و در ادامه‌، نام‌هاي اسلامي‌ پياپي مي‌آيد. مثلا احمد بن حسين بن رستم‌. رستم فردي است كه به اسلام گرويده و نام فرزندش را احمد انتخاب‌ كرده است‌.

اين روشي است كه ريچارد بولت در كتاب «گرايش به اسلام در قرون ميانه» دنبال كرده است. بر اساس ديدگاه وي در وهله نخست ده تا پانزده درصد در مرحله مياني چهل تا شصت درصد و در مرحله اخير ده تا پانزده درصد باقي مانده مسلمان شده و تعدادي نيز هيچ‌گاه اسلام نياوردند. وي اين طرح را بر اساس نام و نسب شماري از ايرانيان برجسته مسلمان شده كه در كتاب شذرات الذهب آمده و در سلسله نسب آنان نام هاي اسلامي و در رأس آنها يك نام ايراني است ارائه كرده است. هرچند بايد گفت كه در قرن چهارم به ويژه پنجم و ششم، مسلمانان ايراني‌، شروع به استفاده مجدد از نام‌هاي ايراني براي فرزندانشان ‌كردند. كما اين كه در ميان آل‌بويه اين اسامي را به فراواني مي‌بينيم. اما تحليل آقاي بولت روي اسامي پيش از قرن چهارم است.