ركوع آن است كه پس از پايان سوره، به نيت تعظيم خدا و فروتني در برابر فرمان و عظمت پروردگار، تا حدي خم شويم كه دست ها به زانوها برسد، كمر صاف باشد، گردن كشيده باشد، گويا نمازگزار، حاضر است كه در راه خدا، گردنش زده شود. [1] در هر ركعت، يك ركوع لازم است، مگر نماز ميت كه بي ركوع است و نماز آيات، كه در هر ركعت، پنج ركوع دارد.

ركوع، از اركان نماز است و كم يا زياد شدن آن، به عمد يا به سهو، نماز را باطل مي كند. ركوع ادب است و سجود، قُرب و كساني به خدا نزديك مي شوند كه در اظهار ادب، كوتاهي نكرده باشند. اين مضمون كلام امام صادق (ع) است كه فرمود: «و في الركوع ادب و في السجود قرب و من لا يحسن الادب لا يصلح للقرب.» [2]

فرشتگان خدا همواره در حال پرستش خدايند، برخي همواره در ركوع و بعضي هميشه در سجود و تسبيح. اين كلام امام علي (ع) در نهج البلاغه است: «منهم سجود لا يركعون و ركوع لا ينتصبون و صاقون لا يتزايلون و مسبّحون لا يسئمون»[3] عده اي از آنان همواره در ركوع اند و سجود، و صف كشيدگان و تسبيح گويان بدون خستگي. 

نمازگزاراني كه به ركوع مي پردازند، همصف و هماهنگ با فرشتگان الهي اند، بلكه با همه ذرات عالم وجود، كه به تسبيح خداي سبحان مشغول اند.«تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالْأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ ۚ وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلَٰكِنْ لَا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ ۗ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا» [4] و چه عزتي از اين بالاتر!

پي نوشت:

[1] محجة البيضاء، ج1، ص 390

[2] بحار الانوار، ج82، ص108

[3] نهج البلاغه، خطبه 1

[4] اسراء/44