1- با توجه به اينكه از نظر اسلام، گناه يك نوع بيمارى است. همچنان كه امام على عليه السلام مى‏ فرمايد: « اَلذُّنُوبُ الَدّأُ وَ الدَّوأُ اَلاْ ِسْتِغْفارُ وَ الشِّفأُ أنْ لا تَعُودَ ـــ گناهان درد هستند و داروى آن استغفار است و شفاى اين بيمارى آن است كه ديگر به گناه بازنگردى» (1). در جاى ديگر درباره شهوات مى ‏فرمايد: « شهوات دردهاى كشنده‏ اى است كه بهترين داروى آن خوددارى و صبر است» (2).  و از طرفي هم امروزه ثابت شده كه پيشگيرى از بيمارى به مراتب آسان‏تر و كارسازتر از درمان است، بطوري كه، متخصصان امر بهداشت و درمان، همواره بر پيشگيرى از بيمارى تأكيد كرده، هزينه ‏هاى زيادى را براى اين امر اختصاص داده‏ اند. لذا اين قاعده در مورد بيمارى روحى نيز صادق است! و شايد براين اساس امام على عليه السلام فرموده اند: « تَركُ الذَّنبِ أهوَنُ مِن طَلَبِ التّوبَة ـــ ترك گناه از توبه آسان‏تر است» (3)

2- نكته ديگري هم كه مي توان از اين فرمايش استفاده كرد اين است كه حضرت با چنين حديثي مى ‏خواهد به همه پيام دهد كه به بهانه توبه، جسورانه معصيت نكنند، زيرا توبه كردن كار ساده‏ اى نيست بلكه رهايى از گرداب مهلك گناه و رسيدن به ساحل نجات، بسيار مشكل است، به‏ ويژه اگر گناه، براى انسان به صورت يك عادت در آمده ‏باشد.
زيرا توبه كردن و قبول شدن آن، شرايطى دارد كه دستيابى بر آن با دشوارى همراه است، به ‏خصوص اگر حقى از مردم ضايع شده باشد كه از آن به «حق الناس » ياد مى‏ شود. توبه در گرو رضايت صاحب حق است. چه بسا اين امر در مواردى با مشكل روبه ‏رو شود.

3- به علاوه اينكه هر چند توبه، گناه را محو مى‏ كند اما شخص تائب حتى پس از توبه، صفاى باطنى روحانى و نور خالص فطرى ( كه قبل از انجام گناه داشت) برايش باقى نمى‏ ماند! درست مانند صفحه كاغذى را كه اگر سياه كنند و باز بخواهند جلا و صيقل دهند، به حالت پاكى و درخشندگى اوّلى برنمى‏ گردد، يا چينى شكسته را اگر درست كنند، باز حالت اوّل را مشكل است پيدا كند. همچنان كه خيلى فرق است ميان دوستى كه در تمام مدت عمر با صفا و خلوص با انسان رفتار كند، يا دوستى كه خيانت كند و پس از آن، عذرخواهي نمايد طلب عفو كند.

پي نوشت ها:
(1) مستدرك الوسائل، ج 12، ص 129
(2) غرر الحكم، ج 2، ص 72
(3) كافي، ج8، ص384 و نهج ‏البلاغه، قصار 170
(منبع پاسخ: كتاب توبه تولدي دوباره ؛ محمد سبحاني نيا)