اولا لازم است بدانيم وابستگى و ارتباط ظهور به شرايط، يك نوع وابستگى واقعى است زيرا «مشروط» - كه ظهور باشد - بدون «شرط» تحقق پيدا نمى ‏كند، بطور مثال يكى از شرايط تحقق نماز دخول وقت است تا وقت نماز داخل نشود، نمى‏ شود نماز خواند. ولي  ارتباط ظهور به علايم فقط از جهت اعلام و نشانه است نه وابستگى‏ حقيقى؛ مانند اذان كه از راديو پخش مى ‏گردد، نماز متوقف بر پخش اذان نيست بلكه نداى ملكوتى اذان نشانه ‏ى دخول وقت است، ممكن است اذان گفته نشود، ولى با دخول وقت بايد نماز خواند.

ثانيا، لازم نيست همه علائم يك پديده، در يك لحظه واحد وجود داشته باشند بلكه ممكن است علامتى تحقق يابد و تمام شود و بعد علامت ديگر رخ دهد و در نهايت حادثه به وقوع بپيوندد. علائم ظهور، خود به دو دسته حتمي و غير حتمي تقسيم مي شوند. از روايات فراوانى كه در ميان آن‏ها روايات صحيح نيز وجود دارد، حتمى بودن نشانه ‏هاى پنج‏گانه استفاده مى‏ شود: خروج سفيانى، قيام يمانى، صيحه آسمانى، قتل نفس زكيّه و خسف در بيداء.[1] در حالي كه براى تحقق مشروط همه‏ شرايط بايد جمع گردد و وجود داشته باشند. چنانچه براى خواندن نماز همه‏ ى شرايط از قبيل وقت، قبله، طهارت لباس و بدن، وضو بايد با هم جمع شوند، اگر يكى از اين شرايط نباشند، امكان خواندن نماز صحيح نيست، مگر اينكه شارع مقدّس يكى از شرايط را نخواهد و يا جايگزين معرفى نمايد.

بدين ترتيب «شرايط ظهور» در اصطلاح مهدويّت عبارت است از زمينه ‏هايى كه تحقق ظهور و قيام حضرت مهدى (عج) را قطعيّت بخشيده و آن را به صورت امرى منطقى و لازم ارائه مي نمايد. اگرچه شرايط ظهور، به طور كامل براى ما روشن نيست امّا با بهره ‏گيرى از سخنان معصومين عليهم السّلام استفاده مى ‏شود كه بخشى از بنيادى ‏ترين آن‏ها عبارت است از:
1. برنامه و طرحى فاخر كه بتواند با ساختارى متعالى، عدل راستين را در تمام گيتى برپا كرده، ثبات و ايستايى بخشد و زمينه سعادت و كمال همگان را فراهم نمايد.
اين شرط، با بعثت پيامبر خاتم صلّى اللّه عليه و اله محقق شده است، آن‏گاه كه به مدّت 23 سال فرشته وحى، قانونى جامع و مدوّن را براى هميشه بشريّت، به ارمغان آورد.
2. رهبر و هدايت‏گرى بزرگ، شايسته و معصوم كه از سوى خداوند منصوب شده است.
 اين شرط نيز در پگاه نيمه شعبان سال 255 هجرى، با فرود آمدن نور آخرين ذخيره الهى در بيت شريف امام عسكرى عليه السّلام تحقق يافت.
3. گروهى از انسان‏هاى فداكار كه در اوج تقوا، براى دفاع همه‏ جانبه از برنامه امام (عج) آمادگى داشته باشند.
4. آمادگى همگانى جامعه بشرى براى پذيرش آن رهبر و هدايت‏گر.

پي نوشت:

[1] امام صادق عليه السّلام مى‏فرمايد: «خمس قبل قيام القائم عليه السّلام اليمانىّ و السّفيانىّ و المنادى ينادى من السّماء و خسف بالبيداء و قتل النّفس الزّكيّة»؛ شيخ صدوق، كمال الدين و تمام النعمة، ج 2، ص 649؛ شيخ طوسى، كتاب الغيبة، ص 436، ح 427.
 

دويست پرسش و پاسخ پيرامون امام زمان(عج)، ج‏2، ص29.

پرسمان مهدويت، ص 227.