سوره اسراء، آيه 64: («وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ ...»)

«استفزز» در اصل به معنى قطع و بريدن چيزى است. اما در اينجا در معنى تحريك و برانگيختن بكار رفته است، چنين استعمالي بخاطر بريدن كسى از حق و كشاندن او به سوى باطل است. «اجلِب» از ريشه «جلبه» در اصل به معنى صوت و فرياد شديد است، و اجلاب به معنى سوق دادن، راندن و حركت دادن با نهيب و فرياد است. «خيل» به دو معنى بكار مي رود: «اسبها» و « اسب سواران» و در اينجا معنى دوم مراد است. در مقابل آن «رَجِل» به معنى لشكر پياده است.[1]

 معناى بخش اول آيه اين است: اي ابليس! با آوازت از ذريه آدم هر كه را كه مى‏ توانى گمراه و به معصيت وادار كن. منظور از «استفزاز با نغمه» كنايه از خوار كردن پيروان با وسوسه‏ هاى باطل و خالى از حقيقت است. در اين ترسيم شيطان و پيروانش در موقعيت چوپان و رمه قرار مي گيرند، بطوري كه با يك صدا به راه مى ‏افتند، و با صدايى ديگر مى‏ ايستند و معلوم است كه اين صداها و فريادها، آوازهايى بى ‏معنى است. ابزار ابليس در هدايت اين رمه، لشكريان اويند كه برخي سرعت عمل بالايي دارند (سواره نظامها) و برخي كُندند (پياده نظامها)؛ پياده‏ها را به كارى مى ‏گمارند كه حاجت به سرعت عمل نداشته باشد. در نهايت منظور از اينكه فرمود: "وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ" اين است كه براى به راه‏ انداختن آنان به سوى معصيت به لشگريانت اعم از سواره نظام و پياده نظام دستور بده تا پيوسته بر سر آنان بزنند.[2]

پي نوشت:

[1]  روح المعانى، ج 15، ص 110. مجمع البيان، ج 4 ص 68. تفسير نمونه، ج‏12، ص 183.

[2] ترجمه تفسير الميزان، ج‏13، ص 201.