شيطان در اسلام غير از اهريمن در زرتشتى است و بين آن دو تفاوت‏ هايى وجود دارد از جمله:
1. اهريمن در آيين زرتشتى آفرينش‏گر است؛ اما شيطان در اسلام آفريننده چيزى نيست و وجود آن منافى توحيد در خالقيت نمى‏ باشد. در اسلام همه چيز آفريده خداست و او همه چيز را خوب و به بهترين صورت آفريده است: («الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْ‏ءٍ خَلَقَهُ وَ بَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسانِ مِنْ طِينٍ‏»)[1].
2. گستره عملكرد اهريمن عمدتا از نظام تكوين و شرور طبيعى آغاز مى ‏شود. او پديدآورنده حشرات موذى، سوسك ‏ها، مورچه ‏ها، گزندگان و ... است، اما شيطان در اسلام در عرصه شرور اخلاقى فعاليت مى‏ كند و در اين عرصه هم تنها دعوت كننده و وسوسه‏ گر است و بر هيچ كس سلطه و قدرت عملى ندارد، و تنها كسانى تحت تأثير او قرار مى‏ گيرند كه به سوء اختيار خويش راه او را برگزينند و او را بر خود مستولى سازند: («وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي»)‏[2].
3. وجود شيطان در انديشه اسلامى كاملًا حكيمانه و در چارچوب ربوبيت مطلقه الهى است‏ [3] و در عرض خدا يا فرشتگان و هيچ يك از عوامل و مأموران الهى قرار نمى‏ گيرد. بلكه وسوسه ‏هاى او شرط اختيار و انتخاب و انسانيت انسان است.
به قول مولوى:
در جهان دو بانگ مى ‏آيد به ضد
تا كدامين را تو باشى مستعد
آن يكى بانگش نشور اتقيا
وآن دگر بانگش نفور اشقيا

پي نوشت:

[1] سوره سجده، آيه 7.
[2] سوره ابراهيم، آيه 22.

شاكرين، حميدرضا، چرا دين؟ چرا اسلام؟ چرا تشيع؟، ص164.