عده اي بر اين باورند كه ميان ما و افرادي كه از جهان رخت بربسته اند،حائلي وجود دارد كه مانع از ارتباط ما با آنان مي شود،به گواه اين كه قرآن ميفرمايد:« وَمِنْ وَرائهِمْ بَرْزَخٌ إِلي يَوم يُبْعَثُون ».(1)

« در پيش روي آنان ، تا روز قيامت مانعي وجود دارد ». برزخ در لغت عرب به معني حائل و مانع است،ولي اين مانع مربوط به بازگشت مجدد رفتگان،به حيات دنيوي است،نه مانع از ارتباط با آنان،

شاهد اين مطلب ما اين آيه است:« حَتّي إِذا جاءَ أَحدهُمُ المَوتُ قَالَ رَبِّ ارجعُون * لعلّي أَعْمَلُ صالِحاً فِيما تَرَكتُ كَلاّ إِنّها كَلمَةٌ هُوَ قائِلُها ».(2)« تا آنگاه كه مرگ يكي از ايشان فرا رسد مي گويد: پروردگارا! مرا به دنيا بازگـردان، باشد كه من در آنچه كه وانهـاده ام،كـار نيكي انجـام دهـم.[خـطاب مي رسد:] هرگز چنين نيست،اين سخني است كه او گوينده آن است ».با توجه به اين كه گنهكار،خواهان بازگشت به اين دنياست،قرآن در رد درخواست او مي فرمايد:« وَمِنْ وَرائهِمْ بَرْزَخٌ إِلي يَوم يُبْعَثُون ».« پيش روي آنان حائل و مانعي وجود دارد كه از بازگشت به اين دنيا و تحقق آرزوي آنان جلوگيري مي كند » .بنابراين ،حائل ،مانع از بازگشت به دنيا است ، نه مانع از آگاهي و ارتباط ميان زندگان و رفتگان.

منابع:

1. مؤمنون/100.

2. مؤمنون/ 99ـ100.

(كتاب راهنماي حقيقت.آيت الله سبحاني. صفحه 155-156)