مركز پاسخگويي به سوالات ديني انوارطاها

احكام شرعي

تفسير

تاريخ

كتابخانه

اعتقادات

مشاوره

ويژه ها

نماز

پاسخگويي آنلاين (ساعت پاسخگوي احكام شرعي21:30 الي 23 شب11 صبح الي 12:30 ظهر)
2.0 (1)

چرا امام علي(ع) مركز حكومت را از مدينه به كوفه منتقل كرد

/UploadedData/1/Contents/%DA%A9%D9%88%D9%81%D9%873_1.jpg

نقاط قوت كوفه

مهاجرت اميرمومنان (ع) به كوفه، نوعي هجرت براي حفظ دين از دست پيمان شكنان و فاسداني چون معاويه بود. پس از آغاز فتوحات و توسعه اسلام در ميان كشورهاي مجاور شبه جزيره عربستان، كشورهاي شام و عراق از اهميت بيشتري برخوردار گشتند به گونه‌اي كه به شدت از اهميت شهر مدينه كاسته شد. علت اين امر را مي‌توان در موارد زير يافت:
1. حركت نيروهاي جنگاور به سوي اين دو كشور. شمار زيادي از قبايل از جزيرة العرب به شام و عراق آمده بودند كه در ميان آنها عده فراواني از صحابه نيز ديده مي شدند.
2. امكانات بسيار زياد و استعدادهاي نهفته بي‌شماري كه در اين مناطق وجود داشت و قابل قياس با عربستان نبود. زماني كه طلحه و زبير بيعت شان با اميرمومنان را شكستند و در مكه حركت خود را آغاز كردند، به اين نتيجه رسيدند كه بايد قبل از اميرمومنان علي (ع) عراق را به تصرف خود در آورند، لذا به سوي اين منطقه حركت كردند چرا كه اگر آنان موفق مي شدند كوفه و بصره را تصاحب كنند، كار حجاز تمام شده بود. اما خوشبختانه آنان تنها توانستند بر بصره مسلط شوند، آن هم تسلطي ناقص و كوفه به طور كلي از دست آنان خارج بود.
در مقابل، امام توانست مردم شهر كوفه را با خود همراه خود كند، اين اقدام به گونه‌اي بود كه در آينده نيز به عنوان پايگاهي براي شيعيان حضرت مورد استفاده قرار گيرد. ( گر چه متاسفانه همان اقدام شورشيان پيمان شكن، سبب شد كه بصره، به مذهب عثماني گرايش پيدا كند و در عراق نيز، دشمني دايمي ميان بصره و كوفه بوجود آيد و در نتيجه يكپارچگي اين منطقه از بين برود.)

نقاط ضعف مدينه
خارج شدن امام از مدينه النبي (ع) كار آساني نبود، اما امام چاره‌ اي جز اين نيز نداشت، درست همانند زماني كه رسول خدا (ص) مجبور شد شهر مكه را با آن همه قداست و احساس علاقه‌اي كه بدان داشت، ترك كند، چرا كه در اين شهر پيروان چنداني نداشت. در برابر، مردم شهر مدينه تسليم او بودند و مسلمانان نيز از نظر اقتصادي در اين شهر آزادانه عمل مي‌كردند و از فشارهاي اقتصادي شهر مكه خبري نبود.
اكنون اميرمومنان علي (ع) نيز احساس مي كرد كه دو دشمن غدار او يكي شام را در تصرف گرفته و ديگري بصره را و حال در تلاشند تا كوفه را نيز از دست او در آورند. از آن‌جا كه تمامي سرزمين ايران زير نظر اين دو شهر اداره مي شد، تصاحب اين دو شهر بدان معنا بود كه تمامي ايران، با همه امكانات اقتصادي آن به دست اينان آمده است. آنان گمان مي‌كردند امام با ديدن اين وضع (تصرف شام، بصره و تلاش براي تسلط بر كوفه) كار را به شورا واگذار خواهد كرد. اما امام كسي نبود كه در برابر اين مشكلات سرد شده از خلافت [امامت] كناره گيري كند، بر عكس آن حضرت مصمم شد تا با شورشيان بجنگد، لذا به سرعت به سوي عراق حركت كرد. اما اينكه چرا اميرمومنان در عربستان نماند و از همانجا به دفاع از خود در برابر پيمان شكنان نپرداخت اين بود كه مدينه از چند جهت توان مقاومت و مقابله با هجوم‌ هاي خارجي را نداشت:
1. از لحاظ تامين نيروي انساني
مدينه از لحاظ نيروي انساني كشش يك جنگ تمام عيار را با شام نداشت. حداكثر آماري كه از سپاه همراهان مدني امام در جنگ جمل ياد شده، چهار هزار نفر است.[1] چنين جمعيتي قادر نبود تا مشكلات خلافت را در مواجه با دشمنان فراوانش حل كند. تعداد نيروي حاضر در جنگ جمل در سپاه دشمن و در جنگ صفين تا 120 هزار تن نوشته شده است.[2] اين آمار به خوبي نشان مي دهد كه اين شهر با اين تعداد نيرو، هرگز توانايي مقابله با دشمنان خلافت را نداشت.
2. از نظر اقتصادي
از لحاظ منابع اقتصادي محيط حجاز، توانايي و تحمل رويارويي با عراق يا شام را نداشت. واقعيت آن است كه مدينه، قدرت اداره اقتصاد خودش را نداشت، اكنون چگونه مي توانست سپاهي عظيم را تغذيه كند؟!
3. عدم علاقه به اميرمومنان
واقعيت ديگر آن است كه مردم مدينه، به جز انصار، چندان علاقمند به امام علي (ع) نبودند. بخش وسيعي از مردم، از مهاجران و فرزندان آنان و نيز مكياني بودند كه بعد از رحلت رسول خدا (ص) به اين شهر هجرت كرده بودند. بستگان امويان و نيز بستگان شورشيان جمل، اجازه همكاري كامل مردم اين شهر را به امام نمي دادند. بايد بر اين مطالب نكته ديگري را نيز افزود و آن اين كه مردم اين شهر، بويژه برخي از اصحاب، كساني چون عبد الله بن عمر، سعد بن ابي وقاص، محمد بن مسلمه، اسامة بن زيد، زيد بن ثابت و بسياري ديگر، كوچكترين علاقه اي به امام نداشته و خود را مجتهدتر از آن مي دانستند كه سخن امام را بشنوند.
مردم مكه نيز وضعيت بهتري نداشتند. زماني كه امام به خالد بن عاص نوشت تا از مردم مكه بيعت بگيرد، مردم از بيعت خودداري كردند.[3]
4. رفاه طلبي 
در زمان خليفه سوم مردم شهر مدينه بيش از حد رفاه طلب شده بودند. اين مسئله باعث شده بود تا روحيه جنگ و جهاد براي آنان باقي نماند.
درست در نقطه مقابل شهر مدينه، شهر كوفه بود. اين شهر در مقايسه با مدينه شرايط كاملا مناسبي را دارا بود. به عنوان نمونه، عراق، هيچ مشكل جمعيت نداشت. قبايل فراواني در آنجا زندگي مي كردند، كساني كه در طي فتح ايران، قوت و قدرت نظامي خود را نشان داده بودند. از نظر اقتصادي نيز به راحتي مي‌شد بر اين سرزمين تكيه كرد، زيرا:
الف: سرزمين عراق بسيار حاصل خيز بود و اين سرزمين‌ها يكي از مهمترين منابع درآمدي مردم اين سرزمين بود.
ب: خراج و جزيه فراواني كه از سرزمين ايران و عراق به اين شهر سرازير مي‌شد و ثروتي بي اندازه براي مردم آن‌جا به همراه داشت. اين مطلب را مي‌ توان از ماجراي زير متوجه شد: زماني كه عقبة بن عامر از امام خواست تا مدينه را ترك نكند و كسي را بفرستد، امام فرمودند: «ان الاموال و الرجال بالعراق ».[4] اين نكته براي ديگران نيز روشن بود. زماني كه عبد الله بن عامر پس از قتل عثمان بصره را به قصد مكه ترك كرد، وليد بن عقبه ضمن شعري به او گفت: تو عراق را كه مركز مردان بود ترك كرده و به شهري خاموش آمدي! [5]
هدف اساسي امام پس از سركوبي شورش جمليان، برخورد با معاويه بود. چنين كاري بدون حضور امام در عراق كه در نزديكي شام قرار داشت ممكن نبود. افزون بر اينها، امام از ميان قبايل يمني طرفداران فراواني داشت كه حقيقتا فدايي امام بودند. آنان در زماني كه امام به خلافت رسيد، نقش مهمي داشتند و تا به آخر نيز بسياري از آنها در تمامي صحنه هاي جنگ حضور يافتند.

پي نوشت: 
[1] . خليفه بن خياط، تاريخ خليفه بن خياط، تحقيق سهيل زكار، بيروت، دار الفكر، ص 137.
[2] . سليم بن قيس هلالي، اسرار آل محمد، مترجم انصاري زنجاني، قم، الهادي، 1416ق، ص471؛ نصر بن مزاحم منقري، پيكار صفين،ترجمه پرويز اتابكى، تهران، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامى، چ دوم، 1370ش، ص216.
[3] . بلاذري، انساب الاشراف، تحقيق سهيل زكار و رياض زركلى، بيروت، دار الفكر، ط الأولى، 1417، ج2، ص211.
[4] . الأخبار الطوال، ابو حنيفه احمد بن داود الدينورى (م 282)، تحقيق عبد المنعم عامر مراجعه جمال الدين شيال،قم، منشورات الرضى، 1368ش، ص143.
[5] . ر.ك: الفتوح، ج 2، ص 374، اخبار الطوال، ص 152 انساب الاشراف، ج 2، ص 273.

امام علي انتخاب حضرت علي كوفه مدينه
مركز خلافت
كاربر گرامي سوالات خود را از بخش "ارسال سوال ديني " ارسال كنيد.
Parameter:7592!model&78 -LayoutId:78 LayoutNameالگوي داخلي+تاريخ+++++++